Aaron Copland, jazz’ı bir müzik türü olarak değil, daha çok eserlerini bestelerken ihtiyaç duyduğu ilham olarak tanımlar. Özellikle 1920’li ve 1930’lu yıllarda bestelediği eserlerinde jazz’ın ritmik renkliliği, senkopları ve tınıları sıkça duyulur. Döneminin en başarılı jazz klarnet icracılarından olan Benny Goodman’ın siparişiyle bestelemiş olduğu Yaylı Orkestra ve Klarnet İçin Konçerto adlı eserinde de jazz’ın armonik renkliliğini, ritmik canlılığını ve senkoplu pasajları kullandığını görmekteyiz. Bu yazıda, Aaron Copland’ın ve Benny Goodman’ın yaşamlarını ve Klarnet Konçertosu’nun jazz ile bağlantısını inceleyeceğiz.
Copland’ın Hayatı
1900 yılında Rusya kökenli Yahudi göçmen bir ailenin çocuğu olarak Brooklyn’de doğan Copland müziğe erken yaşlarında ilgi gösterdi. Piyano çalmayı aynı zamanda ilk öğretmeni olan ablasından öğrendi. 15 yaşına geldiğinde müziği ve besteciliği meslek olarak seçmeye karar verdi ve armoni çalışmalarına başladı. 1921 yılında Paris’te Fontainebleau Şatosu’nda kurulan Amerikan Konservatuvarına gitti. Burada müzik tarihindeki efsanevi pedagoglardan biri olan Nadia Boulanger ile çalışma fırsatı buldu. Olağanüstü kulağıyla ve müzikteki yüksek standartlarıyla bilinen Boulanger, George Gershwin ve Philip Glass gibi müzisyenleri de çalıştırmış olsa da Copland onun öğrencisi olan ilk Amerikan bestecidir.
Nadia ve Lili Boulanger kardeşlerin evine yapılan öğretici ziyaretler dönemin genç müzisyenleri için büyük önem taşırdı ancak genellikle bu ziyaretlerin sonu sert eleştirilere çıkardı. Boulanger’lere özgü olan bu yaklaşım, beklentilerin yüksek olduğu ve tamamen açık sözlülük ilkesine dayanan bir pedagojik tutumu sergilerdi. Nadia’nın kompozisyon öğrencilerinden özellikle beklediği şey ise, müzikal yazılarında bireysel bir üslup geliştirirlerken kendi ulusal kültürlerine ve iç dünyalarına dönmeleriydi. Copland bu ilkeyi derin biçimde benimsemiş, kendine özgü ve belirgin bir şekilde Amerikan müzik dilini yansıtmıştır. Üç yıl sonra Amerika’ya çok önemli bir eser siparişiyle döndü. Nadia Boulanger kendisinden bir Org Konçertosu bestelemesini istemişti. Fransa’da orgun yüksek saygınlığa sahip bir enstrüman olduğu düşünüldüğünde bu görev büyük bir takdir göstergesi oldu. Ardından Music for the Theater (1925) ve Piyano Konçertosu (1926) gibi eserlerinde yerel müzik kaynaklarını kullandı.
Piyano Konçertosunu Leonard Bernstein yönetiminde Copland’ın kendisinden dinleyelim.
Bu dönemdeki eserlerinde, çocukluğunda duyduğu Yahudi halk dansları ve İbranice ezgilerle beraber jazz ve blues etkileri görülmeye başladı. Aynı zamanda İgor Stravinski’nin müziklerinden de etkilendi. Genç bir besteci olarak yavaş yavaş kendini gösterdiği eserleri Batı Baleleri olarak bilinen Billy the Kid, Rodeo ve Appalachian Spring’dir. Paris’teki eğitiminin ardından Schoenberg ve atonalite kavramına yakınlık duydu.
Klarnet Konçertosu ise bestecinin olgunluk döneminin en önemli eserlerinden biridir. 1947-48 yıllarında bestelediği bu konçerto, jazz ile kurduğu bilinçli birlikteliğin en güzel örneklerinden biri olarak kabul edilir. Ünlü jazz klarnet sanatçısı Benny Goodman tarafından verilen sipariş üzerine besteledi. Bu durum, eserin teknik ve estetik açıdan karakterini belirlemede kritik rol oynadı. Goodman’ın icracı kimliğini düşünerek ikinci bölüme jazz kökenli ritmik figürler, senkoplu yapılar ve doğaçlamayı andıran pasajlar kullandı. Eserin müzikal açıdan en dikkat çeken yönü jazz’ın doğaçlama olarak değil, yazılı ve biçimsel olarak denetlenmiş bir unsur şeklinde kullanılmasıdır. Yani bir yandan klasik konçerto formunu koruyup, diğer yandan Amerikan popüler müzik geleneklerine jazz melodileriyle göndermeler içerir. Copland’ın bu eseri onun Amerikan müzik kimliğini sadece folklorik ya da pastoral imgelerle değil, modern bir jazz estetiğiyle de ifade edebildiğini göstermektedir. Copland iki filmin müziğini de besteledi (Of Mice and Men 1938 ve The Heiress 1948). Schoenberg’in 12 ton anlayışına sahip olan eseri ise 1962 yılında yine sipariş üzerine bestelediği Connotations’dır. 1970 yılında besteciliği bırakmış ve 1980’lerin ortalarına kadar yalnızca ders verip orkestra şefliği yapmıştır. 2 Aralık 1990’da New York’da hayatını kaybetmiştir.
Aaron Copland (Photo: pages.stolaf.edu)
Şef: Aaron Copland, Klarnet: Benny Goodman
Erken Dönem Jazz, Benny Goodman ve Klarnet
New Orleans jazz geleneğinde klarnet, trompet ve trombonla birlikte melodiyi seslendiren öncü enstrümanlardan biri olarak kullanıldı. Bu dönemdeki klarnetin temel işlevi aslında ana melodinin etrafını süsleyen ince müzikal çizgiler oluşturmak ve doğaçlama dokusuna kontrast oluşturmaktı. Aynı zamanda tınısı gereği insan sesine yakınlığı da adeta bir vokal niteliğinde icra imkânı tanıyordu. 1930’lu ve 40’lı yıllarda swing döneminin ortaya çıkmasıyla klarnet jazz’ın en görünür solo enstrümanlarından biri oldu. Bu süreçte Benny Goodman da klarneti jazz’ın simgesi haline getiren en ünlü icracılardan biriydi.
Benny Goodman (Photo: www.selmer.fr)
Goodman’ın çok iyi seviyedeki tekniği, artikülasyonları ve orkestra önünde liderlik edişi, klarnetin jazz müziğindeki prestijini artırdı. Goodman klarneti sadece doğaçlamaya dayalı bir çalgı olmaktan ziyade yüksek teknik standartlara ulaşan bir sahne enstrümanı konumuna getirdi. Böylelikle jazz ve klasik müzik arasında bir köprü niteliğini kazandırmış oldu.
Sonsöz
Amerikan müziğinin efsaneleri Aaron Copland ve Benny Goodman’ın müzik literatürüne kattıkları eserler ve kayıtlar günümüzde klasik ve jazz müziğinin harmanlanarak nasıl icra edilebileceğini bizlere açıkça göstermektedir. Klarnet konçertosundaki yenilikçi artikülasyon teknikleriyle tüm müzikseverlere eşsiz tınılar sunulmuştur. Bu güzel konçerto için Aaron Copland ve Benny Goodman’a tüm müzikseverler adına teşekkür ediyorum.
Kaynakça
Copland, Aaron. 1952. Music and Imagination. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Copland, Aaron. 1968. The New Music, 1900–1960. New York: W. W. Norton & Company.
Boulanger, Nadia. 1979. Nadia Boulanger on Education and Music. Edited by Leonie Rosenstiel. Washington, DC: Music Division, Library of Congress.
Url 1- https://www.loc.gov/collections/aaron-copland/about-this-collection/
Url 2- https://coplandfund.org/about
Url 3- https://www.fontainebleauschools.org/history
Url 4- https://www.britannica.com/biography/Aaron-Copland
Url 5 (fotoğraf 1) – https://www.selmer.fr/cdn/shop/articles/benny-goodman-nb-5dd538ec74004-5e0f3c2fee6f0.jpg?v=1678131208
Url 6 (fotoğraf 2) – https://pages.stolaf.edu/americanmusic/wp-content/uploads/sites/593/2019/10/Copland.jpg
