Antonis Tsikandilakis, telefonda bile bulaşıcı bir heyecanla konuşuyor; hem müziğe olan tutkusunu hem de teknolojiye olan bitmek bilmeyen merakını hemen belli ediyor. Giritli bir jazz piyanisti, besteci ve programcı olarak, modern bir çok yönlülüğün nadir örneklerinden biri: tıpkı melodi ve ritmin akışkanlığı gibi, sanat ve kod arasında özgürce hareket ediyor.
Vangelis ve sesi inovasyonla birleştiren diğer Yunan vizyonerlerinin ruhuna uygun olarak Tsikandilakis, doğaçlamayı yazılım tasarımıyla birleştiren yaratıcı bir ekosistem kuruyor. İcadı Genius Jamtracks, PitchBop uygulaması ve Genius JamCats podcast’iyle birlikte yeni nesil müzisyenlere ilham vermeye devam ediyor ve müzisyenlerin “birdenbire” programcı olabileceğini gösteriyor.

Antonis Tsikandilakis (Photo: Antonis Tsikandilakis Archive)
Müzikte Yapay Zekanın Geleceği
Müzikal ve etkileşimli araçlar geliştiriyorsunuz. Müzik prodüksiyonu ve performansında yapay zekanın geleceğini nasıl görüyorsunuz?
Yapay zeka etrafındaki bu tartışma çok geniş ve dürüst olmak gerekirse, kimse bunun nereye varacağına dair net bir fikre sahip değil. Şahsen, bir müzisyen ve bir geliştirici olarak daha spesifik bir alanda hareket ediyorum, bu yüzden tüm manzarayı gördüğümü iddia edemem.
Ancak, en büyük değişimin yalnızca yapay zekâ kullanan yeni müzik araçlarından gelmeyeceğine inanıyorum. Bu değişim, halihazırda deneyimlediğimiz daha geniş kapsamlı bir kültürel ve bilişsel değişimden kaynaklanacak. Yapay zekâ, bilgiyi, yaratıcılığı, öğrenmeyi ve kolektif deneyimi algılama biçimimizi değiştiriyor. Ve bu da kaçınılmaz olarak sanat yaratma ve deneyimleme biçimimizi değiştiriyor.
Burada çok temel bir noktaya değinmek istiyorum. Bugün müzikten bahsettiğimizde genellikle kayıtlı müzikten bahsettiğimizi unutmamalıyız. Canlı dinlediklerimizden çok daha fazla dijital, kaydedilmiş müzik dinliyoruz. YouTube’daki canlı bir video bile canlı değildir. Bir kayıttır. Bu durum insanlık tarihinde tamamen yenidir. Binlerce yıl boyunca müzik, durağan bir ürün değil, canlı bir performans, paylaşılan bir zaman ve paylaşılan bir enerjiydi.
İşte bu yüzden önümüzdeki yıllarda plak endüstrisinin, kayıt sürecinin ve müzikten bahsettiğimizde ne kastettiğimizin kökten değişeceğine inanıyorum. Bugün hayal bile edemeyeceğimiz biçimlerde canlı performansa yeniden daha fazla vurgu yapıldığını görebiliriz. Bu yüzden bana göre yalnızca endüstriyel bir ürün olarak müzik prodüksiyonunu değil, müzik yaratımını ve performansını da tartışmak mantıklı. En anlamlı değişimleri orada göreceğiz. Geçmişe bakılırsa, yeni medya ve yeni ifade biçimleriyle büyük bir yaratıcı patlama dönemine doğru ilerliyoruz. Sanatın insan ruhundan uzaklaşacağından korkmadan bu evrimin olumlu tarafında duruyorum. İnsanların neden yeni teknoloji konusunda endişelendiğini anlıyorum. Bilinmeyenden korkmak doğaldır. Ancak bilimde, sanatta, felsefede veya hatta iç dünyamızda olsun, belirsizliğe her adım attığımızda, bu düşüşe değil büyümeye yol açmıştır. Tarih, yapay zekanın bu evriminin bir istisna olmayacağını gösteriyor.
Fikrin Arkasındaki İlham
Teknoloji ve jazz doğaçlamasını birleştirme fikri ilk ne zaman ve nasıl aklınıza geldi?
2016’da başladı. O zamanlar jazz çalıyor ve ölçü çizgisi üzerindeki poliritmi ve ifadeyi daha derinlemesine anlamaya çalışıyordum. Pratik olarak üzerinde çalışmak için, Autumn Leaves’ın ilk sekiz ölçüsünü kullanarak Cubase’de bir dizi sekiz ölçülük MIDI dosyası oluşturdum. Her parçada bas, piyano ve davul için farklı bir poliritim programladım, böylece farklı ritmik yerleşimler ve etkileşimler çalışabildim.
Beni bu işe bu kadar yoğun bir şekilde iten, o zamanlar birlikte çaldığım Zacharias Pinakoulakis’ti. Olağanüstü bir davulcu, ritim ve poliritm konusunda gerçek bir dahi. Uygulamanın adındaki “Dahi” ona ithaf edilmiştir. Karmaşık ritimlerini takip edebilmek ve tek başıma pratik yapabilmek istiyordum. MIDI dosyaları böyle ortaya çıktı ve bunları yazılım aracılığıyla rastgele çalabilen bir sisteme ihtiyaç duyuldu. O zamanlar bunu yapabilecek hiçbir şey yoktu, bu yüzden bir uygulama fikri şekillenmeye başladı.
İşte o zaman asıl yenilik doğdu: Hazır dosyalardan uzaklaşıp, önceden depolanmış materyaller olmadan gerçek zamanlı müzik yaratacak bir algoritma oluşturma ihtiyacı. İşte o zaman, bugün sahip olduğumuz sonuca ulaşmamızı sağlayan bir dizi algoritma tasarlamaya başladım.
Bu algoritmalar, geniş bir transkripsiyon koleksiyonunu inceleyerek swing hissinin, ritmik akışın ve etkileşimin ne anlama geldiğini öğrendiler. Cümleleri ezberlemiyorlar. Bir müzisyen gibi düşünmeye çalışıyorlar: armoniyi, dinamikleri, daha önce çalınanları ve çalınabilecekleri, formu, hissiyatı, ritmi, tempoyu ve diğer enstrümanlarla etkileşimi hesaba katıyorlar.
Günümüzde sistem sadece müzik çalmakla kalmıyor, aynı zamanda müziği sürekli dinleyen, tepki veren ve geliştiren bir topluluk gibi müzikal düşünce ve karar alma süreçlerini gerçek zamanlı olarak modelliyor. Birkaç sekiz ölçülük döngüden, her “play” tuşuna bastığınızda modern, canlı jazz eşliği üreten canlı bir müzik motoruna dönüştü.
Ekibi Oluşturmak
Genius Jamtracks ve diğer projeleriniz için ekibi nasıl oluşturdunuz? Çoğunlukla müzisyenler, programcılar veya her ikisi birden miydi? Bu kolektifi oluştururken hangi özelliklere öncelik verdiniz?
Başlangıçta sadece ben ve çok yakın arkadaşım ve gitaristim Dimitris Neonakis vardık. Fikrimi ilk paylaştığım kişi oydu ve birlikte daha sonra Genius Jamtracks adını alacak olan grubun temellerini atmaya başladık.
Kısa bir süre sonra, Girit Üniversitesi’nde araştırmacı ve profesör olan Maximos Kaliakatsos-Papakostas aramıza katıldı. Projeye o dönemde hayati önem taşıyan değerli bir bilimsel bakış açısı ve metodik bir yaklaşım getirdi.
O andan itibaren ekibe katılan herkesin müzikle bir bağı vardı; kimisi daha fazla, kimisi daha az. Bugün ekip Konstantinos Velenis, Alexandros Iliadis, Alexandros Yatrakis ve Thomas Refene’den oluşuyor. Elbette teknik becerileri mükemmel, ama benim için o zaman ve şimdi en önemli şey iş birliği, güven ve hepimizin inşa ettiğimiz işi gerçekten sevmemiz vardı.
En başından beri, çalışmada pozitif bir enerji olmasını, sürecin tadını çıkarmamızı, birbirimize güvenmemizi ve herkesin projeye kendi payına düşeni kattığını hissetmesini istedim. Bunun, gelişimimizdeki en temel unsur olduğuna ve olmaya devam ettiğine inanıyorum.
Poliritmik Boyut
Genius Jamtracks, poliritmlere zengin ve ayrıntılı bir yaklaşım sunuyor; bu da birçok jazz müzisyeni için hem zorlayıcı hem de ilham verici. Bu kavram tasarımınızda nasıl gelişti? Poliritmi, modern doğaçlamanın tanımlayıcı bir dili olarak görüyor musunuz?
Genius Jamtracks, 2/3 ve 3/4 gibi basit oranlardan, daha büyük gruplara ve daha karmaşık oranlara, hatta 17 notalık gruplara kadar (17, daha önce bahsettiğim Zacharias’a gizli bir göndermedir) çok geniş bir poliritm yelpazesi içerir. Başlangıçta amaç, hem en yaygın poliritmlere hem de daha ileri düzey fikirlere yer açmaktı, böylece herkes istediği kadar derinlere inebilirdi.
Deneyimle fark ettiğim bir şey, bir poliritmin zorluğunun sayının ne kadar “büyük” olduğuyla ilgili olmadığıdır. En önemli adım, ritmi farklı seviyelerde duyma ve hissetme yeteneğini geliştirmektir. Bu duyarlılık geliştirildiğinde ve ölçü çizgisini aşan cümleleri duymaya çalıştığınızda, en karmaşık poliritimler bile çok daha doğal gelmeye başlar.
Poliritm, ileri düzey müzisyenler için “özel bir efekt” değil, jazzın ritmik dilinin en başından beri organik bir parçasıdır. Afrika ve Afrika-Amerikan müzik geleneğinde ritim, müzisyenler arasında sürekli bir etkileşimle her zaman katmanlar halinde işler. Oradan modern jazz’a kadar, bu çok katmanlı ritim algısı büyük ölçüde evrimleşmiş ve daha bilinçli hale gelerek müzik eğitiminin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir.
Gerçek Müzikteki Sezgi ve Etkileşimin Yapay Zeka Koduna Aktarılması
Sezgi ve etkileşim, canlı müzikte çok önemlidir. Bu doğal insan etkileşimini, doğaçlamadaki anlık kararları ve müzikal duyarlılığı yapay zeka koduna nasıl aktarırsınız? Bu sürecin zorlukları ve avantajları nelerdir?
Çok ilginç bir soru! Sorduğunuz soru, son yıllarda üzerinde çalıştığım çalışma ve araştırmaların özüne dokunuyor. Tüm sistemi tek bir cevapta anlatmak kolay değil ve elbette algoritmaların tüm işlevlerini açıklayamam. Ancak, konuya nasıl yaklaştığım konusunda genel bir bakış sunabilirim.
Mantık makro düzeyde başlar ve yavaş yavaş ayrıntılara doğru ilerler. Yani önce müziğin genel hissini, akışını ele alırız, sonra mikroskobik düzeye geçeriz: süre, swing hissi, dinamikler ve son olarak notanın seçimi.
Çok basit bir örnek vereyim. Bas notaları için algoritmayı tasarlamaya ilk başladığımda, ilk düşüncem istatistiksel verilere ve Ray Brown, Paul Chambers ve diğerlerinin transkripsiyonlarını incelemeye dayanmaktı. Başka bir deyişle, her bir notanın nasıl üretileceğini düşünmeye çalıştım. Ve yaklaşımın yanlış olduğunu fark edene kadar bu şekilde çok ilerleme kaydettim.
Bir müzisyen nota nota düşünmez. Melodik düşünür, çizginin uzay ve zamandaki hareketini, hissiyatı, etraflarında olup biteni ritmik ve armonik olarak düşünür. Yerel olarak ölçü ölçü değil, daha geniş bir ölçekte hareket eder.
Bu yüzden geri dönüp, enstrümanın ses aralığındaki bas için genel bir melodik eğri olan dinamik bir “harita” tasarladım. Bir koro ve tüm tekrarları boyunca uzanan uzun bir çizgi hayal edin. Bu çizginin içinde, makro düzeyde ifade ve akış yer alır. Ve bu yapı, davulların veya piyanonun gerçek zamanlı olarak ne çaldığına bağlı olarak bozulabilir veya uyarlanabilir. Bu, her “play” tuşuna bastığımızda basçının melodideki ilk pozisyonu gibidir, ancak canlı olarak gelişir.
Ve bu sadece temeldir. Buradan itibaren sistem seviyelere iner ve ifade, mikro kararlar ve artikülasyon ve sesteki ayrıntılarla ilgilenir.
Berklee’den Yeni Standartlara: Kadın Bestecilerden 101 Nota
Berklee’deki sunumunuz ve Yeni Standartlar: Kadın Bestecilerden 101 Nota projesine katılımınız hakkında biraz bilgi verebilir misiniz? Bu iş birlikleri Genius platformlarına yönelik vizyonunuzu nasıl etkiledi?
New Standards: 101 Lead Sheets by Women Composers’ı gördüğümde, bunun gerçekten önemli bir şey olduğunu hemen hissettim. Jazz edebiyatında eşsiz bir eser ve aynı zamanda tarihsel anlatının dışında bırakılmış yaratıcılar için net bir ifade. Genius Jamtracks kütüphanesinde olmasının gerektiği bana çok açık göründü, bu yüzden Terri Lyne ve Berklee Institute of Jazz and Gender Justice Enstitüsü’ne ulaştım ve fikrimi paylaştım.
Birisinin her gün gerçek müzisyenlerle çalma fırsatı bulması, özellikle de her şeyin doğaçlama ve etkileşime dayalı olduğu jazz’da ideal olan budur. Uygulama, herkesin her gün müsait bir grubu olmadığını bildiğimiz için var. Amacımız, basit bir fon müziği parçasından ziyade, canlı bir müzik diyaloğuna olabildiğince yakın işleyen bir araç yaratmaktı. Felsefelerimiz tam da bu noktada örtüştü ve altı aydan uzun süren iş birliğimiz böyle başladı.
Uygulamanın bu eserleri müzikal özlerine gerçek anlamda saygı göstererek desteklemesini istedik. Eserlerin çoğu çağdaş jazz besteciliğine ait olduğundan, onları yalnızca nota kağıdı olarak eklemek yeterli değildi. Tarzlarını ve estetiklerini yansıtan bir ortam yaratmamız gerekiyordu. O dönemde uygulamada 13 müzik stili vardı. Kitaptaki besteleri desteklemek için sıfırdan 14 yeni stil oluşturduk ve platformun müzikal kapasitesini iki katına çıkardık. Her yeni stil üzerinde özenle çalıştık ve sonucun olabildiğince sadık olması için onay için Terri Lyne’a gönderdik.
Daha sonra Boston’a gittim ve öğrencilere birlikte bir sunum yaptık. Karşılama sıcaktı ve tepkiler çok olumluydu.
Uygulama ve kitabın ötesinde, asla unutamayacağım bir an var. Terri Lyne ile piyano ve davul setinin olduğu bir odadayken, “Hadi birlikte bir şeyler çalalım!” dedi. Piyano ve davul eşliğinde yaklaşık on dakika doğaçlama yaptık. Kelimeler olmadan. Tarif etmesi kolay olmayan bir deneyimdi. Her şey için ona gerçekten minnettarım.

Terri Lyne Carrington & Antonis Tsikandilakis (Photo: Antonis Tsikandilakis Archive)
Yaşayan, Yaratıcı ve Etkileşimli Ekosistem
Genius platformu artık Genius Jamtracks, PitchBop, JamCats ve Genius Jam Radio gibi alt markaları da içeriyor. Sanatçı ve müzisyenlerden oluşan, adeta dijital bir jazz sahnesi gibi, yaşayan ve nefes alan bir topluluk hissi veriyor. Bu işlevler nasıl bir araya geliyor ve uzun vadeli vizyonunuz nedir?
“Dijital jazz sahnesi” ifadesini çok sevdim. Hedefim her zaman buydu. Başından beri ekipler halinde çalışmaktan ve zaman içinde birlik ve süreklilik sağlayan projeler geliştirmekten keyif aldım. Bu, yaptığımız her şeye tutarlılık ve daha derin bir anlam katıyor.
Bugün, Genius Jamtracks çatısı altında, Amerikalı saksofon sanatçısı Lynn Baker ile birlikte geliştirdiğimiz bir kulak eğitimi uygulaması olan PitchBop da bulunuyor. Ayrıca, müzik ve daha geniş kapsamlı konular hakkında derinlemesine tartışmaların yanı sıra web sitesinde ve YouTube’da eğitici materyaller ve dersler içeren Genius JamCats podcast’i de mevcut. Kısacası, bunlar sadece başlangıç.
Tüm bu unsurlar bir araya geliyor ve Genius Jamtracks web platformunda daha da genişliyor. Mağazalarda halihazırda bulunan iki uygulamanın yanı sıra, ek pratik araçları, yapılandırılmış eğitim modülleri ve önemli müzisyenler ve jazz eğitmenleriyle iş birlikleri yer alacak. Önemli nokta, ekosistemin tüm parçalarının birbiriyle iletişim kurması ve “bağlantı kurması”. Örneğin, yakında yayınlanacak olan JD Walter’ın Bir Jazz Vokalistinin Yolculuğu dersinde, eğitim içeriği doğrudan Genius Jamtracks çalan kişiyle bağlantı kuruyor, böylece öğrenci derste öğrendiklerini hemen pratikte uygulayabiliyor.
Yani platform, ayrı sayfalardan oluşan bir siteden ibaret değil. Müzisyenin canlı ve etkileşimli bir ortamda pratik yapabileceği, doğaçlama yapabileceği, öğrenebileceği ve gelişebileceği, araçlar, içerik ve yaratımdan oluşan birleşik bir ekosistem.
Daha büyük vizyonum, bu birliği inşa etmeye devam etmek. Jazz ve doğaçlamayla ilgilenen herkesin, müzisyenlerden oluşan bir topluluk içinde yalnızca araçlar değil, aynı zamanda bir yöntem, kaynak ve ilham da bulabileceği bir alan olmak.

Genius Jamtracks
Yunanistan ve Girit’te Jazz
Yunanistan’daki, özellikle de Girit’teki jazz sahnesini nasıl görüyorsunuz? Son yıllarda nasıl bir evrim geçirdi ve diğer Avrupa sahnelerine kıyasla nasıl benzersiz bir enerji veya karakter taşıyor?
Yunanistan’daki jazz sahnesi esas olarak Atina’dadır; bu da doğaldır çünkü şehir ülke nüfusunun neredeyse yarısını barındırmakta ve ülkenin kültür merkezi olarak hizmet vermektedir. Son on beş-yirmi yılda yeni bir ivme kazanmış, hem genç müzisyenlerin hem de eski müzisyenlerin yeniden aktif hale gelmesiyle birlikte bu alanda yeni bir ivme oluşmuştur. Gerçekten çok üst düzey performanslar sergileyen, çoğu zaman dünya standartlarında olan küçük barlar da bulunmaktadır.
Eksik olduğunu söyleyebileceğim bir şey varsa, o da özgün materyallerin sistematik bir şekilde üretilmesidir. Standartlarda mükemmel performanslar var, etnik jazz ve funky müzik çalan gruplar var, ancak şahsen daha da fazla özgün beste görmek isterim.
Diğer Avrupa sahneleriyle karşılaştırıldığında Atina, Berlin veya Londra gibi yaratıcı merkezlerle birçok benzerlik taşıyor: geniş bir sanatsal çeşitlilik, yeraltı enerjisi ve ilginç bir insan ve fikir karışımı. Atina dışında ise işler, genellikle küçük şehirlerde olduğu gibi, daha küçük ölçekte işliyor.
Avrupa’nın her yerinde, ama aynı zamanda kendine has bir çekiciliği de var. Yunanistan’ın kendine özgü enerjisi genellikle geleneksel müzikle olan bağından gelir. Bu gelenekle derin bir bağı olan müzisyenler jazz’la tanıştığında, ortaya çok özgün ve ilginç sonuçlar çıkar.
Girit bu bağlamda özel bir yere sahiptir. Büyük bir ada olmasına rağmen coğrafi olarak izole kalmıştır. Bu durum, konserlerin sıklığını ve uluslararası müzisyenlerle teması etkilemektedir. Yine de, ölçeği ve koşulları göz önüne alındığında beklenenin çok ötesinde bir hareketlilik yaşanmaktadır.
Yaklaşık yirmi yıl boyunca Heraklion’da, olağanüstü ses, estetik ve küratörlüğüyle Yunanistan’ın en önemli jazz mekanlarından biri olan “Pagopoiio” vardı; İstanbul’daki Nardis’e çok benziyordu. Önemli uluslararası sanatçılara ev sahipliği yaptı ve Yunan sahnesi için bir referans noktası haline geldi.
Özellikle önemli bulduğum ve parçası olmaktan mutluluk duyduğum bir şeyden bahsetmek istiyorum: FreeTheSopranoPlayer! kolektifi. Yaklaşık beş yıl boyunca haftalık ücretsiz doğaçlama seansları düzenledik. Yüzden fazla müzisyen, oyuncu, dansçı, görsel sanatçı, şair ve yazar oradan geçti. Tüm performanslar tamamen doğaçlamaydı ve genellikle geleneksel Girit veya Akdeniz müziğini serbest doğaçlama ve jazz’la harmanlayarak adanın bağlamı için çok özgün bir şey yarattık. Aynı ruhla, iki yıl boyunca “Freedom Jazz Festival”ı düzenledik ve gelecekte de devamı gelebilir.

Antonis Tsikandilakis (Photo: Antonis Tsikandilakis Archive)
İstanbul Deneyimi ve Kulüpler
İstanbul’a nasıl geldiniz ve Nardis’te veya diğer jazz kulüplerinde deneyiminiz nasıldı? Sahne, müzik ve yerel müzisyenlerle etkileşimleriniz size neler düşündürüyor ve size nasıl ilham veriyor?
İstanbul’u seviyorum. Gerçekten dünyadaki en sevdiğim şehirlerden biri. İlk geldiğimde, seyahatlerimde sık sık yaşadığım gibi, belirli bir plan yapmadan gelmiştim. Her döndüğümde ise deneyim eşsizdi. Suyun kenarında yürümeyi, ışığı, renkleri, insanları, sizi saran çok özel bir enerjiyi hatırlıyorum. Şehir, birçok yerinde tanıdık bir his uyandırıyor; bana Atina’yı hatırlatıyor. Buradaki müzik, insanlar ve müzisyenlerle sohbetler, bir süreliğine de olsa, bir gün burada yaşamak istediğimi düşündürdü.
Tesadüfen, Nardis’ten birkaç metre uzaktaydım. İlk başta, nerede olduğumu bilmeden, sırf meraktan içeri girmiştim. Daha sonra mekanın tarihini anladım ve elbette orada inanılmaz bir müzik dinledim. Şehir ve hatta uluslararası jazz topluluğu için çok önemli bir mekan.
İstanbul’daki jazz sahnesi Atina’dakine oldukça benziyor. İki şehrin de benzer bir nabzı var. Büyük, kültür, hareket, zıtlıklar ve aynı zamanda bir yeraltı akımıyla dolular ve bu, sanat hayatlarına da yansıyor. Derinlik var, gelenek var ve aynı zamanda çok çağdaş, canlı bir enerji var.
Şimdi burada geçirdiğim zamanı düşününce, anılar canlanıyor. Yakında geri dönmek istediğimi hissediyorum ve kesinlikle döneceğim.








