Piyano, müzik denildiğinde akla gelen ilk enstrümanlardan biri, hatta çoğu zaman ilkidir. Geniş ses aralığı sayesinde melodik, armonik ve ritmik açıdan müziği tek başına ifade edebilme kapasitesine sahiptir. Bu nedenle, klasik müzikten caza, tangodan postmodern müzik türlerine kadar birçok farklı müzikal gelenekte merkezî bir konumda yer almakta; solo icralardan oda müziği formatlarına, büyük orkestralardan vokal eşliklerine kadar çok çeşitli bağlamlarda kullanılmaktadır. Bu yazının odak noktası, özel ve az rastlanan bir icra biçimi olan piyano duo formatıdır; yani iki piyanistin birlikte gerçekleştirdiği performanslardır. Her ne kadar bu tür icralar, tek bir piyanoda (dört el) ya da iki ayrı piyanoda gerçekleştirilebilse da, piyano duo kavramı genellikle iki ayrı piyanonun kullanıldığı ikinci durumu ifade etmektedir.
Caz müziğinin temel yapı taşlarından biri olan doğaçlama unsuru, icracının yüksek teknik yeterlilik, kapsamlı teorik bilgi ve anlık yaratım becerisi sergilemesini gerektirir. Fikirlerin sahne üzerinde üretilmesi ve müzikal diyaloğun icra anında şekillenmesi, caz piyano icrasını hem bireysel hem de karşılıklı etkileşim açısından son derece dinamik bir alan hâline getirmektedir. Özellikle iki caz piyanistinin performansı, karşılıklı dinleme, birbirine alan hazırlama, doğaçlama içerisinde yön bulma ve aynı anda hem lider hem de eşlikçi rollerini üstlenebilme becerilerini zorunlu kılmaktadır. Tüm bu unsurlar, cazda piyano duo formatını, usta isimlerin elinde oldukça zengin ve derinlikli bir ifade alanına dönüştürmektedir.
Bu yazıda, üç seçkin albüm üzerinden piyano duo icrasına yakından bakacağız. Her biri farklı müzikal yaklaşımlara sahip bu albümler, caz tarihinde yer edinmiş piyanistlerin nasıl birlikte hissederek müzik yarattığı ve doğaçlamanın kolektif bir dil hâline nasıl geldiği konularında harika örnekler sunmaktadır:
- An Evening with Herbie Hancock & Chick Corea: In Concert (Live)
- Our Delights (Tommy Flanagan & Hank Jones)
- The Art of the Piano Duo (Live) (Kenny Barron & Mulgrew Miller)
Bu yazıda albümlerin künyeleri, icracıların katkıları ve müziğin genel havası ele alınarak, her albümün müzikal dili değerlendirilecektir. Şimdi, albümleri kronolojik sırayla incelemeye geçelim.
1. Chick Corea & Herbie Hancock – An Evening With Herbie Hancock & Chick Corea: In Concert (Live)
1978 yılında yayımlanan An Evening With Herbie Hancock & Chick Corea: In Concert (Live), caz tarihinin iki efsanevi piyanisti Chick Corea (1941-2021) ve Herbie Hancock’un (1940), Amerika Birleşik Devletleri’nde verdikleri bir dizi konserden canlı olarak kaydedilmiştir. Bu performanslar San Francisco, Los Angeles, San Diego ve Michigan’daki konser salonlarında gerçekleşmiştir.
Albümde Frank Churchill bestesi Someday My Prince Will Come ve George Gershwin bestesi Liza (All The Clouds’ll Roll Away) eserlerine ek olarak piyanistlerin besteleri icra edilmiştir. Bunlar Botton Up (Corea, Hancock), February Moment (Hancock), Maiden Voyage (Hancock) ve La Fiesta’dır (Corea). Albümün yapımcılığını Herbie Hancock üstlenmiştir; bununla birlikte aynı
konser serisinden alınan farklı kayıtlarla derlenen ve daha sonra yayımlanan CoreaHancock albümünün yapımcılığı ise Chick Corea’ya aittir.
An Evening With Herbie Hancock & Chick Corea: In Concert (Live) Albüm Kapağı
Herbie Hancock ve Chick Corea’nın müzikal yolları, farklı dönemlerde Miles Davis’in yenilikçi vizyonuyla kesişmiştir. Herbie Hancock, 1963 yılında Davis’in kurduğu ve caz tarihine Second Great Quintet (İkinci Büyük Beşli) olarak geçen topluluğa katılmıştır. Caz piyanistliğinde idollerimden biri olan ve online atölyelerine katılma şansı bulduğum Chick Corea ise, 1968 yılında Hancock’un yerini alarak Miles Davis’in radikal ve elektrik temelli müziğe yöneldiği fusion dönemine dahil olmuştur. Her iki sanatçı da, Miles Davis ile geçirdikleri dönemden bir süre sonra kendi projelerine odaklanmak üzere gruptan ayrılmışlardır. Caz-rock füzyonu ve dünya müzikleri temelli gruplarıyla geçirdikleri başarılı yılların ardından kaydettikleri bu albüm, ‘elektrik temelli müziğe yönelerek geleneksel cazdan uzaklaştıkları’ yönündeki eleştirilere güzel bir yanıt niteliğinde olmuştur.
Chick Corea & Herbie Hancock (1978)
Albüm, iki piyano ile yaratılan orkestral hacmi ve doğaçlamanın ulaştığı boyutları gözler önüne sermektedir. Performans boyunca doğaçlama unsuru, iki piyanist arasında kurulan karşılıklı bir müzikal düşünce sürecine dönüşmüştür. Yüksek enerjili ve çağdaş ögeler barındıran sololar, soru-cevaplar ve alanların bilinçli olarak paylaşılması, performans boyunca dikkat çeken en önemli unsurlar olmuştur. Bir piyanist alt ses bölgelerini çalarken, diğeri üst oktavları kullanmış; soru-cevap bölümlerinde ise bir müzisyen yeri geldiğinde tamamen es vererek diğerine alan açmıştır. Böylece müzisyenler, birbirlerinin alanına girmeden müziği zenginleştirme olanağı bulmuşlardır.
Doğaçlamaların ön planda olduğu bu albümde, Corea’nın perküsif tarzı, Hancock’un lirik ve akışkan anlatımıyla birleşerek dengeli ve sürekli değişen dinamik bir süreci ortaya çıkarmıştır. Bu durum, cazın yalnızca bireysel virtüözlükle değil, aynı zamanda sezgi ve dinleme pratiğiyle de ne denli derinleşebileceğini ortaya koymuştur. An Evening With Herbie Hancock & Chick Corea: In Concert, cazseverler için yalnızca bir konser kaydı değil; aynı zamanda iki dehanın birlikte düşünebildiği, birlikte duygularını aktarabildiği ve birlikte yaratabildiği nadir bir müzikal belge olarak değerlendirilmelidir. Albüm, doğaçlamanın sınırlarını merak edenler ve akustik piyanonun olasılıklarını keşfetmek isteyenler için vazgeçilmezler arasındadır.
Chick Corea & Herbie Hancock (2015)
2.Our Delights
1978 yılında kaydedilip 1 sene sonra yayımlanan Our Delights, cazın iki efsanevi piyanisti Tommy Flanagan (1930–2001) ve Hank Jones (1918–2010) tarafından kaydedilmiş bir stüdyo albümüdür. Kayıtlar, California’nın Berkeley kentindeki Fantasy Stüdyoları’nda gerçekleştirilmiş, albüm ise Galaxy Records etiketiyle yayımlanmıştır.
Our Delights (Tadd Dameron), Autumn Leaves (Joseph Kosma), Robbins Nest (Illinois Jacquet, Charles Thompson), Jordu (Duke Jordan), Confirmation (Charlie Parker), A Child Is Born (Ted Jones), Lady Bird (Tadd Dameron) ve Robbins Nest’in alternatif bir kaydı, albümde yer alan eserlerdir.
Our Delights Albüm Kapağı
Albümde yer alan iki piyanistin yaşam öyküleri, caz tarihine yakından tanıklık etmemizi sağlamaktadır. Hem solist hem de eşlikçi olarak inanılmaz bir kariyere sahip olan Tommy Flanagan ve Hank Jones, yurt dışı turnelerinden stüdyo kayıtlarına kadar uzanan geniş bir yelpazede, caz dünyasının en büyük isimleriyle birlikte çalışmışlardır.
Tommy Flanagan, kariyeri boyunca John Coltrane, Ella Fitzgerald, Sonny Rollins, Miles Davis, Wes Montgomery, Charles Mingus, Art Pepper ve Kenny Burrell gibi müzisyenlerle aynı sahneyi paylaşmıştır. Özellikle 1960’lı ve 70’li yıllarda Ella Fitzgerald’ın uzun süreli piyanisti ve müzik direktörü olarak uluslararası alanda büyük ses getirmiştir. 1978 yılında Fitzgerald ile yollarını ayırmasının ardından, ağırlığını kendi solo ve trio projelerine vermiş; 1980’ler ve 90’lar boyunca lider olarak birçok albüm yayımlamış, dünyanın dört bir yanında önemli caz sahnelerinde konserler vermiştir.
Hank Jones ise Charlie Parker, Ella Fitzgerald, Lester Young, Coleman Hawkins, Cannonball Adderley, Benny Goodman ve Miles Davis gibi caz tarihine yön vermiş isimlerle çalışmış bir başka usta piyanisttir. Ayrıca, önemli caz müzisyenleri olan davulcu Elvin Jones ve trompetçi Thad Jones’un büyük kardeşidir. Eşlikçi olarak yüzlerce albümde yer alan Jones, 1976 yılında kurduğu The Great Jazz Trio ile birlikte kendi projelerine ağırlık vermiştir. Özellikle solo piyano ve trio formatlarında yayımladığı albümlerle dikkat çeken sanatçı, yaşamının son dönemine kadar aktif olarak konserler vermeyi sürdürmüştür.
Tommy Flanagan & Hank Jones
Bebop geleneğini rafine bir üslupla yansıtan Our Delights, iki usta ismin solo kariyerlerine yöneldikleri 1970’lerin ikinci yarısında kaydedilmiş; olgunluk dönemlerinin derinliğini ve zarafetini taşıyan özel bir buluşma olmuştur. Her iki sanatçı da köklerini swing ve bebop geleneğinden almaktadır. Kariyerleri boyunca geleneğe bağlı kalan sanatçılar, her büyük müzisyen gibi zamanla kendi kişisel seslerini ve müzikal dillerini bulmuşlardır.
Piyanistlerin yumuşak tuşeleri, zengin armonik anlayışları ve melodik cümlelerdeki ustalıkları, albümde fevkalade bir uyumla bir araya gelmiştir. İki usta caz piyanistinin harika uyumu, müzikal sohbetin derinleşmesini sağlamış; albümdeki kayıtlar, adeta tek bir sanatçının katmanlı bir icrası gibi duyulmaktadır. Albüm, hem virtüözite hem de müzikalite açısından, dinleyicileri ilk notadan başlayarak büyüleyici bir caz yolculuğuna davet etmektedir. İkilinin birlikte yayımladığı diğer albümler arasında I’m All Smiles (1983), More Delights (1985) ve Live in Marciac 1993 yer almaktadır.
3. The Art of the Piano Duo (Live)
The Art of the Piano Duo (Live), caz tarihininde unutulmaz izler bırakan iki usta piyanist Kenny Barron (1943) ve Mulgrew Miller (1955-2013) tarafından 2019’da yayımlanmıştır. Albüm, sanatçıların 2005 yılında Fransa’nın Marciac şehrinde, 2011 yılında ise İsviçre’nin Cenevre ve Zürih kentlerinde verdikleri konserlerden kayıtları içermektedir. Her biri dokuz parçadan oluşan üç CD’den birincisi Marciac’daki, ikincisi Cenevre’deki, üçüncüsü ise Zürih’teki konserleri kapsamaktadır. Groovin’ High etiketiyle yayımlanan albümün yapımcılığını Jordi Suñol üstlenmiştir.
Piyanistlerin sahnedeki enerjisini ve etkileyici uyumunu yansıtan 27 parçayı bir araya getiren albüm, The Great American Songbook’tan eserlerin yanı sıra Duke Ellington, Charlie Parker ve Thelonious Monk gibi caz efsanelerinin eserlerinin yorumlarını da içermektedir. Ayrıca, Kenny Barron’ın Song for Abdullah adlı bestesi de albümde yer almaktadır.
The Art of the Piano Duo (Live) Albüm Kapağı
Kenny Barron ve Mulgrew Miller, modern cazın önde gelen piyanistlerindendir. İdollerimden biri olan ve 2 sene önce CRR’deki konserine gitme şansı yakaladığım Kenny Barron, Dizzy Gillespie, Stan Getz, Lee Morgan ve Roy Haynes gibi ustalarla çalışmış, zarif doğaçlamaları ve lirik üslubuyla ön plana çıkmıştır. Mulgrew Miller ise Woody Shaw, Betty Carter, Art Blakey ve Tony Williams gibi isimlerle sahne almış, enerjik doğaçlamaları, modern yorumlarıyla ve Barron gibi lirik icrasıyla dikkat çekmiştir. İkili, 1970’lerin sonunda tanışarak karşılıklı saygı ve uyumdan beslenen güçlü bir müzikal ortaklık geliştirmiştir. Barron, 1970’lerde solo kariyerine odaklanmaya başlamış; Miller ise 1980’lerin ortalarından itibaren kendi solo projelerine yoğunlaşmıştır. İki piyanist, müzisyen kimliklerinin yanı sıra önemli kurumlarda öğretmenlik yapmıştır; Kenny Barron hâlen Juilliard School of Music’te ders vermektedir.
Albümdeki eserlerde Miller’ın ritmik açıdan güçlü ve groove temelli yaklaşımı; Barron’un zarif ve armonik açıdan zengin diliyle birleşerek etkileyici bir sentez yaratmaktadır. Her iki piyanist de bebop geleneğinden beslenen doğaçlamalarını modern bir anlayışla bir araya getirmişlerdir. Çoğunlukla medium swing ve ballad eserlerden oluşan albümde, hızlı tempoda bebop diliyle icra edilen I Mean You, Yardbird Suite ve Joy Spring gibi parçalarla müzikal enerji belirgin bir biçimde artmıştır. Albümde yer alan iki eser solo piyano olarak icra edilmiştir. Barron’un yorumladığı Spring Can Really Hang You Up The Most ve Miller tarafından icra edilen I Got It Bad And That Ain’t Good üç saati aşan albümün en dokunaklı anlarını ortaya çıkartmıştır. Albüm, 21. yüzyıla damga vuran iki usta piyanistin karşılıklı saygı, ortak estetik anlayış ve “müzikal alan açma” tutumuyla kurdukları diyalogun, cazda akustik piyano geleneği üzerinden yenilikçi biçimlerde gelişebileceğinin bir kanıtı olmuştur.
Bu üç albüm, caz efsanelerinin birbirlerine duydukları sevgi ve saygıyla ortaya çıkan ve caz tarihinde yerlerini alan unutulmaz kayıtlar arasına girmiştir. Caz müziğinde akustik piyanonun sınırlarını keşfetmek, usta isimlerin birbirlerini dinleyerek birbirlerine alan açmalarına şahit olmak ve albümler arasındaki müzikal karakteristik farkları görmek için bu albümler, caz tutkunları
tarafından mutlaka dinlenmelidir. Müzisyenlerin daha rahat ayırt edilebilmesi adına albümlerde panlama tekniği kullanılmıştır; bu sebeple kayıtların iyi bir kulaklıkla dinlenilmesi önerilmektedir. Albümlerde yer alan altı piyanistten hayatta olan iki isim, Herbie Hancock ve Kenny Barron, aktif olarak performanslarına devam etmektedirler. Chick Corea’yı beş defa, Kenny Barron’u ise bir defa sahnede dinleme şansım olsa da Herbie Hancock konserine hiç gitmedim. Yaşayan efsanelerden Hancock’un bir konserinde bulunmak, benim için unutulmaz bir deneyim olurdu.
Yazıda ele alınan albümlerin dışında, dinlemenizi önerdiğim diğer piyano duo albümleri kronolojik sırayla şunlardır:
Dave Brubeck’s Points on Jazz (Dave Brubeck’in 2 piyano için besteleri – 1961)
Duet! (Earl Hines & Jaki Byard – 1975)
Duo In Paris (Martial Solal & Joachim Kühn – 1975)
Together (Kenny Barron & Tommy Flanagan – 1979)
More Delights (Tommy Flanagan & Hank Jones – 1985) Orvieto (Chick Corea & Stefano Bollani – 2011)
Octopus (Craig Taborn & Kris Davis – 2018)
İki caz piyanistine diğer müzisyenlerin eşlik ettiği albüm önerilerim ise şunlardır:
First Time! The Count Meets the Duke (Count Basie & Duke Ellington – 1961)
Great Times! (Duke Ellington & Billy Strayhorn – 1964)
Satch and Josh…Again (Oscar Peterson & Count Basie – 1978)
Night Rider (Oscar Peterson & Count Basie – 1980)
Rhythm-a-Ning (Kenny Barron & John Hicks – 1990)
Confirmation (Kenny Barron & Barry Harris – 1992)
Dr. M. Baturay Yarkın
Kaynakça
Berliner, P.F. (1994). Thinking in Jazz: The Infinite Art of Improvisation. University of Chicago Press.
Bilawsky, D. (2019). Kenny Barron & Mulgrew Miller: The Art of Piano Duo – Live. All About Jazz. https://www.allaboutjazz.com/the-art-of-piano-duo-live-kenny-barron-sunnyside-records
Discogs. (n.d.). Herbie Hancock and Chick Corea – Herbie Hancock and Chick Corea. https://www.discogs.com/release/7312831-Herbie-Hancock-And-Chick-Corea-Herbie-Hancock-And-Chick-Corea
Garcia Fernandez, A., & Garcia Fernandez, E. (2015) The Jones Brothers in 1958 — Thad, Hank & Elvin Jones. Vintage Bandstand. https://vintagebandstand.blogspot.com/2015/08/the-jones-brothers-in-1958-thad-hank.html
Ginell, R.S. (n.d.) An Evening With Chick Corea & Herbie Hancock Review. AllMusic. https://www.allmusic.com/album/an-evening-with-chick-corea-herbie-hancock-mw0000038644#review
Hardaker, J. (2015). Review: Chick Corea & Herbie Hancock, Sydney Opera House. Megaphoneoz. https://megaphoneoz.com/review-chick-corea-herbie-hancock-sydney-opera-house/
Kenny, B. (n.d.). The Art of the Piano Duo – Live. https://kennybarron.com/recordings/art-piano-duo-live/
Lorge, S. (2019). Kenny Barron on Compatibility, Writing and Mulgrew Miller. DownBeat. https://downbeat.com/news/detail/kenny-barron-compatibility-writing-mulgrew-miller
West, M. J. (2024). Kenny Barron & Mulgrew Miller: The Art of Piano Duo – Live (Groovin’ High). JazzTimes. https://jazztimes.com/reviews/albums/kenny-barron-mulgrew-miller-the-art-of-the-piano-duo-live-groovin-high/
Yanow, S. (2003). Jazz on Record: The First Sixty Years. Backbeat Books
